ADHD i autyzm – dwa oblicza neuroatypowości

PSYCHOEDUKACJA AUTYZM ADHD

ADHD i autyzm – dwa oblicza neuroatypowości:
–podobieństwa, różnice i współwystępowanie.

ADHD AUTYZM PSYCHOEKUACJA

MASZ ADHD,
CHAOS W GLOWIE I PROBLEMY Z
ORGANIZACJĄ?

Czym właściwie jest neuroatypowość?

Neuroatypowość to termin obejmujący różnorodne sposoby funkcjonowania mózgu. W jej ramach często wymienia się ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi) oraz autyzm (zaburzenie ze spektrum autyzmu, ASD). Choć są to odrębne diagnozy, mają wiele podobieństw, różnic i co ważne, często współwystępują.

Jakie są podobieństwa między ADHD a autyzmem?

Nadwrażliwość sensoryczna.

Zarówno w ADHD, jak i w autyzmie, mogą występować trudności w odbiorze bodźców, np. nadwrażliwość na dźwięki, zapachy czy dotyk, co utrudnia codzienne życie.

Problemy z uwagą.

Tak samo w ADHD, jak i w autyzmie mogą pojawiać się trudności z koncentracją, choć ich źródła się różnią: w ADHD wynikają one z impulsywności, a w autyzmie z ograniczonego zainteresowania bodźcami zewnętrznymi.

Nietypowe wzorce zachowań.

Powtarzalne zachowania występują w obu zaburzeniach, lecz ich podłoże jest różne: w ADHD wynikają głównie z impulsywności, a w autyzmie często z  potrzeby zachowania rutyny.

Jakie są różnice między ADHD a autyzmem?

Funkcje wykonawcze

U osób z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) obserwuje się trudności w planowaniu i organizacji działań. W przypadku osób ze spektrum autyzmu (ASD) dominują deficyty w zakresie elastyczności poznawczej, przejawiające się sztywnością myślenia i trudnościami w adaptacji do zmieniających się sytuacji.

Zainteresowania

Charakterystyczna dla ADHD jest duża zmienność oraz rozproszenie zainteresowań, natomiast osoby z ASD wykazują skłonność do wąskich, silnie skoncentrowanych zainteresowań, często o dużym natężeniu.

Preferencje

Osoby z ADHD mają tendencję do poszukiwania nowości i silnych bodźców, co związane jest z potrzebą stymulacji. Z kolei osoby ze spektrum autyzmu preferują rutynę, strukturalność oraz przewidywalność, co sprzyja poczuciu bezpieczeństwa.

Mowa i komunikacja

U osób z ADHD komunikacja werbalna często charakteryzuje się podwyższoną intensywnością, mówią szybko i głośno. Osoby z ASD mogą unikać kontaktu wzrokowego, a także wykazywać trudności w zakresie wyrażania i rozpoznawania emocji, co wpływa na przebieg interakcji społecznych.

Impulsywność

Jest to cecha wysoce charakterystyczna dla ADHD i objawia się w szybkich, nieprzemyślanych reakcjach. W autyzmie zachowania impulsywne występują rzadziej, a prezentowane wzorce zachowań są zazwyczaj bardziej schematyczne i sztywne

Współwystępowanie ADHD i autyzmu.

ADHD i autyzm mogą współwystępować. U wielu osób diagnoza jednego zaburzenia prowadzi do wykrycia drugiego. Współwystępowanie tych dwóch zaburzeń może zwiększać trudności w codziennym funkcjonowaniu, np. w zarządzaniu czasem, regulacji emocji czy budowaniu relacji społecznych.

Jakie są objawy współwystępowania ADHD i autyzmu?

• 1. Problemy z koncentracją i uwagą
  Osoby mogą mieć trudności z utrzymaniem uwagi, zarówno w wyniku impulsywności (typowej dla ADHD), jak i ograniczonego zainteresowania niektórymi bodźcami (charakterystycznego dla autyzmu).
  
  
• 2. Trudności w relacjach społecznych
  Impulsywność wynikająca z ADHD może prowadzić do niewłaściwych zachowań w kontaktach z rówieśnikami, natomiast osoby w spektrum autyzmu mogą mieć trudności ze zrozumieniem norm społecznych i subtelnych sygnałów komunikacyjnych.
  
  
• 3. Silna nadwrażliwość sensoryczna
  Bodźce, takie jak głośne dźwięki, jasne światło czy intensywne zapachy, mogą być wyjątkowo trudne do zniesienia – u osób z ADHD może to powodować rozdrażnienie, a u osób z autyzmem prowadzić do przeciążenia sensorycznego.
  
  
• 4. Powtarzalne zachowania i potrzeba rutyny
  Z ADHD może wynikać trudność w organizacji i planowaniu, natomiast autyzm wiąże się często z silną potrzebą przewidywalności i rutyny. W efekcie osoba może jednocześnie pragnąć stałego porządku, ale mieć problem z jego utrzymaniem.
  
  
• 5. Nadmierna energia i wybuchy emocji
  Osoby mogą doświadczać trudności w regulacji emocji – ADHD sprzyja impulsywnym reakcjom i nadpobudliwości, a autyzm może wiązać się z trudnością w rozumieniu i wyrażaniu emocji, co w połączeniu prowadzi do gwałtownych reakcji i przeciążeń emocjonalnych.

Przykłady codziennych trudności:

Dziecko w szkole może mieć problemy z przestrzeganiem zasad (ADHD) oraz trudności z rozumieniem poleceń, które nie są dosłowne (autyzm).
• Dorosły z ADHD i autyzmem może mieć trudności z zarządzaniem czasem, np. spóźnia się na spotkania (ADHD) i jednocześnie czuje ogromny stres, gdy zmienia się plan dnia (autyzm).
• Nastolatek może intensywnie angażować się w swoje pasje, np. zbieranie figurek, ale jednocześnie często porzuca je na rzecz innych aktywności w wyniku impulsywności.

Znajdz specialiste który ci pomoże

Artyłuł został napisany przez Aleksandra Własiuk

Bibliografia:
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Antshel, K. M., & Russo, N. (2019). Autism spectrum disorders and ADHD: Overlapping phenomenology, diagnostic issues, and treatment considerations. Current Psychiatry Reports, 21(5), 34.
Posner, J., Polanczyk, G. V., & Sonuga-Barke, E. (2020). Attention-deficit hyperactivity disorder. The Lancet, 395(10222), 450-462.
Lord, C., Elsabbagh, M., Baird, G., & Veenstra-Vanderweele, J. (2018). Autism spectrum disorder. The Lancet, 392(10146), 508-520.
Thapar, A., Cooper, M., & Rutter, M. (2017). Neurodevelopmental disorders. The Lancet Psychiatry, 4(4), 339-346.
Ashinoff, B. K., & Abu-Akel, A. (2021). Hyperfocus: The forgotten frontier of attention. Psychological Research, 85(1), 1-19.
Hyman, S. L., Levy, S. E., & Myers, S. M. (2020). Identification, evaluation, and management of children with autism spectrum disorder. Pediatrics, 145(1), e20193447.
Faraone, S. V., Asherson, P., Banaschewski, T., et al. (2015). Attention-deficit/hyperactivity disorder. Nature Reviews Disease Primers, 1(1), 15020.